Winterdepressie (SAD)

Meer dan een "winterdip"

De auteur van deze pagina is zelf winterdpressiepatiënte

Inleiding

Winterdepressie (of in het Engels Seasonal Affective Disorder) is een aandoening die alleen in de winter voorkomt.
De meest opvallende symptomen zijn

een verstoord slaappatroon
een verstoord eetpatroon en
een depressief gevoel waar geen aanwijsbare reden voor lijkt te zijn

Wat er verandert in een winterdepressie:

Het slaappatroon

Winterdepressiepatiënten slapen soms wel 14 uur aan een stuk, en worden dan toch gebroken wakker. Ook komen ze 's avonds wel eens moeilijk in slaap en draaien ze dan hun dag- en nachtritme om. Over het algemeen voelen ze zich in de winter de hele dag door vermoeid.

Het eetpatroon

In de winter eten winterdepressiepatiënten extra veel koolhydraten (brood, pasta) waardoor ze behoorlijk aan kunnen komen. Gewichtstoename van 10 kilo komt soms voor! In de lente vliegen al de extra kilo's er weer af.

Het depressieve gevoel

Dat gevoel overvalt een winterdepressiepatiënt zonder dat er een reden voor lijkt te zijn. Winterdepressiepatiënten raken in de winter veel eerder van hun stuk, worden kribbig tegenover de omgeving en zonderen zich uiteindelijk af. Uit eigen ervaring weet ik dat een winterdepressiepatiënt zich, als het zover gekomen is, knap nutteloos en waardeloos voelt en zich ook schuldig voelt tegenover de omgeving. Het gevoel kan ontstaan dat men niet meer in deze wereld past. Als het depressieve gevoel zo ernstig is kan soms besloten worden om dan maar uit die wereld te stappen.

Hoe ontstaat een winterdepressie?

Wie het weet mag het zeggen. Naar de oorzaak van winterdepressie wordt nog steeds gezocht. Een gangbare theorie is die van de verstoorde biologische klok. Mensen krijgen via gebiedjes op het netvlies zonlicht binnen. Dit licht leidt via de pijnappelklier chemische processen in de hersenen. De stoffen die daar aangemaakt worden regelen onze biologische klok. Zo'n stof is bijvoorbeeld melatonine. Iedereen maakt dat 's avonds aan, je wordt er slaperig door. Winterdepressiepatiënten maken deze stof overdag al in grote hoeveelheden aan. Het melatoninegehalte heeft weer effect op het serotoninegehalte. Serotonine is de stof die het gevoel van welbevinden regelt. Omdat serotonine door het lichaam wordt opgebouwd uit koolhydraten zal een tekort aan serotonine ertoe leiden dat het lichaam om meer koolhydraten gaat vragen, en men dus veel meer koolhydraatrijk voedsel gaat eten dan 'normaal'. Dat kan op zich ook weer vermoeidheid veroorzaken en is niet toereikend om het serotoninetekort aan te vullen. Onder dit soort omstandigheden komt de neiging op om als het ware in 'winterslaap' te gaan, je terug te trekken in het donker.
Licht regelt het dag- en nachtritme, de biologische klok. Denk bijvoorbeeld aan het verschijnsel jet-lag, waarbij dat ritme door de war gegooid wordt. Zoiets gebeurt ook in een winterdepressie. Er wordt gedacht dat winterdepressiepatiënten extra veel licht nodig hebben om de biologische klok goed te regelen.

Wat is er dan aan te doen?

In dit geval is de 'oplossing' al eerder bekend dan de oorzaak. Onderzoekers in Amerika kwamen al snel op het idee dat een winterdag met kunstmatig zonlicht verlengd moest worden tot een zomerdag. Er is speciaal zogeheten volspectrumlicht ontwikkeld. Dit licht is samengesteld uit alle kleuren van de zon, en heeft ook de intensiteit van zonlicht op een normale heldere dag. Ter vergelijking: de intensiteit van dit volspectrumlicht is 10.000 lux, de intensiteit van de verlichting in een huiskamer is 500 lux. Het volspectrumlicht is in speciale lichtbakken ingebouwd. Die bakken worden gebruikt voor lichttherapie. Lichtherapie is, in de simpelste vorm, een weekje dertig minuten per dag voor zo'n lichtbak gaan zitten en er af en toe in kijken. Bij zo'n tachtig procent van de winterdepressiepatiënten verdwijnen hierdoor de klachten geheel of gedeeltelijk! Er zijn ook winterdepressiepatiënten die iedere dag lichttherapie nodig hebben, ook zijn er winterdepressiepatiënten die alleen te helpen zijn met anti-depressiva.

Waar moet je zijn voor zo'n behandeling?

Lichttherapie wordt gegeven in ziekenhuizen met een afdeling Biologische psychiatrie en bij sommige RIAGGs. Voor behandeling in een van deze instellingen is een doorverwijzing van de huisarts noodzakelijk. De behandelkosten worden vergoed uit de AWBZ. Ook is het mogelijk om lichttherapie thuis toe te passen. Er zijn verscheidene commerciële bedrijven die bakken verkopen of verhuren aan particulieren.

De VvWN

De Vereniging voor Winterdepressiepatiënten in Nederland (VvWN) verhuurt lichtbakken op niet-commerciële basis. Er zijn een aantal verhuurpunten, verspreid door het land, waar u de bakken kunt huren. Ook organiseert de vereniging regio-bijeenkomsten en landelijke bijeenkomsten, en heeft ze regio-contactpersonen die gebeld kunnen worden met vragen. Twee keer per jaar komt er een ledenblad uit. De VvWN heeft een knipselarchief, en verstrekt op verzoek lijsten met literatuur en behandeladressen. Ook partners, familieleden en andere deelgenoten van winterdepressiepatiënten zijn welkom bij de VvWN.

Veel Gestelde Vragen (FAQ's)

Helpt de zonnebank niet?
Nee, de zonnebank helpt niet, omdat die vooral Ultra Violet licht geeft. Een winterdepressiepatiënt heeft alleen baat bij licht met het hele kleurenspectrum van de zon.

Word je bruin of verbrand je van een lichtbak?
Nee, alleen het lichtspectrum en de intensiteit zijn nodig, de lichtbakken zijn afgeschermd en de UV straling is er zelfs zoveel mogelijk uitgefilterd. Ook is de Infra Rood straling (die voor warmte zorgt) zoveel mogelijk gereduceerd, om droge en branderige ogen te voorkomen. Zo kan de bak iedere dag gebruikt worden.

Helpt een zonvakantie?
Ja, maar alleen zolang men in het vakantieland is. Het zonlicht wordt niet opgeslagen en meegenomen. Terug in Nederland zal de biologische klok met behulp van lichttherapie toch weer op "Nederlandse tijd" gezet moeten worden.

Hebben veel mensen er last van?
Zo'n elf procent van de Nederlandse bevolking heeft er last van. Van die elf procent heeft weer acht procent er in mindere mate last van, en drie procent zeer ernstig.

Ik denk dat ik het heb, wat moet ik doen?
Probeer er wat meer over te weten te komen, praat er over met de huisarts en/of een contactpersoon van de VvWN.

Kan iedereen een lichtbak gebruiken?
Nee, het wordt niet aanbevolen voor mensen met huidkanker, epilepsie of staar. Zij moeten eerst hun arts raadplegen. Mensen die anti-depressiva slikken kunnen door gebruik van een lichtbak psychosen en wanen krijgen, ook kunnen zij last van hun ogen krijgen i.v.m. een verhoogde druk op de oogbol.

Is Winterblues hetzelfde als Winterdepressie?
Niet precies. Winterdepressie komt voor in twee vormen: SAD (Seasonal Affective Disorder) en SSAD (Subsyndromal Seasonal Affective Disorder). Deze SSAD wordt ook wel Winterblues genoemd. De symptomen zijn praktisch dezelfde als bij Winterdepressie, maar zijn een stuk milder. SSAD patiënten zijn vaak al geholpen met betere verlichting in huis en op de werkplek.

Wat kan ik doen om een winterdepressiepatiënt te helpen?
Dat is lastig, het verschilt per persoon. Over het algemeen moet je een winterdepressiepatiënt wel met rust laten, maar niet in de steek laten. Dat is soms wel erg moeilijk als hij of zij zich zo voor je afgesloten heeft. Probeer niet te vergeten dat afsluiting en afwijzing niet het gevolg zijn van een bewuste keuze, maar van ziekte. "Pushen" werkt vaak averechts.

Links